بیماری‌های‌ قلبی‌ و عروقی (CVDs) اصلی‌ترین علت مرگ‌ومیر در جهان است.

در سال ۲۰۲۲، حدود ۱۹.۸ میلیون نفر بر اثر بیماری‌های قلبی‌ و عروقی جان خود را از دست دادند که حدود ۳۲٪ از کل مرگ‌های جهانی را شامل می‌شود. از این تعداد، ۸۵٪ به دلیل سکته قلبی و مغزی بوده‌اند.

بیش از سه‌چهارم مرگ‌های ناشی از CVDs در کشورهای با درآمد پایین و متوسط رخ می‌دهد.

از میان ۱۸ میلیون مرگ زودرس (زیر ۷۰ سال) ناشی از بیماری‌های غیرواگیر در سال ۲۰۲۱، حداقل ۳۸٪ مربوط به بیماری‌های قلبی‌ و عروقی بوده‌اند.

بیشتر بیماری‌های قلبی‌ و عروقی با کنترل عوامل پرخطر رفتاری و محیطی مانند مصرف دخانیات، رژیم غذایی ناسالم (شامل نمک، قند و چربی زیاد)، چاقی، کم‌تحرکی، مصرف الکل و آلودگی هوا قابل پیشگیری هستند.

تشخیص زودهنگام بیماری‌های قلبی‌ و عروقی بسیار مهم است و باعث می‌شود روند درمان هرچه زودتر با مشاوره و دارو آغاز شود.

بیماری‌های قلبی‌ و عروقی گروهی از اختلالات قلب و رگ‌های خونی هستند که شامل موارد زیر می‌شوند:

• بیماری عروق کرونر قلب: بیماری رگ‌هایی که خون را به عضله قلب می‌رسانند.
• بیماری عروق مغزی: بیماری رگ‌هایی که خون را به مغز می‌رسانند.
• بیماری عروق محیطی: بیماری رگ‌هایی که خون را به دست‌ و پاها می‌رسانند.
• بیماری قلبی روماتیسمی: آسیب به عضله و دریچه‌های قلب ناشی از تب روماتیسمی که توسط باکتری استرپتوکوک ایجاد می‌شود.
• بیماری مادرزادی قلب: نقص‌های ساختاری قلب از بدو تولد که عملکرد طبیعی قلب را مختل می‌کنند.
• ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریوی: لخته‌های خونی در رگ‌های پا که ممکن است جدا شده و به قلب یا ریه‌ها منتقل شوند.

سکته‌های قلبی و مغزی معمولا به‌شکل ناگهانی رخ می‌دهند و اغلب ناشی از انسداد جریان خون به قلب یا مغز هستند. شایع‌ترین علت این انسداد، تجمع چربی در دیواره داخلی رگ‌هاست. سکته مغزی همچنین می‌تواند ناشی از خونریزی یا لخته خون در مغز باشد.

مهم‌ترین عوامل خطرناک رفتاری عبارتند از:

• رژیم غذایی ناسالم، کم‌تحرکی، مصرف دخانیات و مصرف الکل.
• در میان عوامل محیطی، آلودگی هوا نقش مهمی دارد.

تأثیر این عوامل رفتاری و محیطی ممکن است به‌صورت، فشار خون بالا، قند خون بالا، چربی خون بالا و اضافه وزن یا چاقی ظاهر شود. این عوامل خطر متوسط را می‌توان در مراکز مراقبت اولیه اندازه‌گیری کرد و نشان‌دهنده افزایش خطر سکته قلبی، سکته مغزی، نارسایی قلبی و سایر عوارض هستند.

• ترک دخانیات، کاهش مصرف نمک، مصرف بیشتر میوه و سبزیجات، فعالیت بدنی منظم، اجتناب از مصرف الکل.
• سیاست‌های سلامت که محیطی مناسب برای انتخاب‌های سالم فراهم می‌کنند، مانند بهبود کیفیت هوا و کاهش آلودگی، برای تشویق مردم به رفتارهای سالم ضروری است.
• عوامل زمینه‌ای دیگری نیز وجود دارند که بازتابی از تغییرات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی هستند؛ از جمله جهانی‌شدن، شهرنشینی و سالمندی جمعیت. سایر عوامل شامل فقر، استرس و وراثت نیز وجود دارند.
• همچنین درمان دارویی برای فشار خون بالا، دیابت و چربی خون بالا برای کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌ و عروقی و پیشگیری از سکته قلبی و مغزی در افراد مبتلا ضروری است.

علائم سکته قلبی و مغزی:

• اغلب هیچ علامتی از بیماری زمینه‌ای رگ‌های خونی وجود ندارد و سکته قلبی یا مغزی ممکن است اولین نشانه بیماری باشد.

علائم سکته قلبی شامل:

• درد یا ناراحتی در مرکز قفسه سینه
• درد یا ناراحتی در بازوها، شانه چپ، آرنج، فک یا پشت

همچنین ممکن است فرد دچار:

• تنگی نفس، تهوع یا استفراغ، سرگیجه یا ضعف، تعریق سرد و رنگ‌پریدگی شود.

زنان بیشتر از مردان دچار تنگی نفس، تهوع، استفراغ و درد در پشت یا فک می‌شوند.

شایع‌ترین علامت سکته مغزی:

• ضعف ناگهانی در صورت، بازو یا پا (اغلب در یک سمت بدن).

سایر علائم سکته مغزی:

• بی‌حسی ناگهانی در صورت، بازو یا پا، گیجی، اختلال در صحبت کردن یا درک گفتار، اختلال در بینایی با یک یا هر دو چشم.
• دشواری در راه رفتن، سرگیجه یا عدم تعادل، سردرد شدید بدون علت مشخص، غش یا بی‌هوشی.

افرادی که این علائم را تجربه می‌کنند باید فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنند.

بیماری قلبی روماتیسمی ناشی از آسیب به دریچه‌ها و عضله‌ی قلب است که در اثر التهاب و زخم ناشی از تب روماتیسمی ایجاد می‌شود. تب روماتیسمی واکنش غیرطبیعی بدن به عفونت با باکتری استرپتوکوک است که معمولا به‌صورت گلودرد یا التهاب لوزه در کودکان آغاز می‌شود.

تب روماتیسمی بیشتر در کودکان کشورهای در حال توسعه، به‌ویژه در مناطق فقیر، دیده می‌شود. حدود ۲٪ از مرگ‌های ناشی از بیماری‌های قلبی‌ و عروقی در جهان مربوط به بیماری قلبی روماتیسمی است.

علائم بیماری قلبی روماتیسمی:

• تنگی نفس، خستگی، ضربان نامنظم قلب، درد قفسه سینه، غش کردن

علائم تب روماتیسمی:

• تب، درد و تورم مفاصل، تهوع، دل‌درد، استفراغ

درمان بیماری‌های قلبی‌ و عروقی به نوع بیماری، شدت آن و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد و معمولاً شامل موارد زیر است:

مداخلات سبک زندگی:

تغذیه سالم، ورزش، ترک دخانیات و مدیریت استرس

درمان‌های خوراکی:

داروهایی برای کنترل فشار خون، کلسترول، قند خون و جلوگیری از لخته شدن خون شامل داروهای ضد فشار خون، کاهش‌دهنده چربی خون، ضد پلاکت، ضد انعقاد و داروهای کنترل قند خون.

درمان‌های غیرخوراکی:

داروهای تزریقی، درمان‌های داخل وریدی و دستگاه‌های قابل کاشت مانند ضربان‌ساز و دفیبریلاتور.

جراحی و اقدامات مداخله‌ای:

آنژیوپلاستی، استنت‌گذاری، جراحی بای‌پس، ترمیم یا تعویض دریچه‌ی قلب و پیوند قلب.

درمان‌های نوین و در حال توسعه:

مانند ژن‌درمانی و پزشکی بازساختی برای بهبود نتایج و شخصی‌سازی درمان.

تشخیص زودهنگام و مدیریت مداوم برای پیشگیری از عوارضی مانند سکته قلبی، سکته مغزی، نارسایی کلیه و مرگ ناگهانی قلبی بسیار حیاتی است.